ΤΑ ΝΕΑ(;) ΜΟΝΤΕΛΑ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Η ΦΕΜΙΝΙΣΤΙΚΗ ΚΡΙΤΙΚΗ

Posted by Stratilio Stratilio  
Report Content as Inappropriate
Options

Οσο συγχέεται η γυναικεία με τη μητρική ταυτότητα τόσο οι γυναίκες θα αποδεσμεύονται από την τελευταία
ΜΑΡΙΝΑ ΜΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΝΟΜΙΚΟΣ, ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ
Φωτογραφία
H Εlisabeth Βadinter είναι μια από τις ση μαντικότερες εκπροσώπους του γαλλικού φεμινισμού, μιας παράδοσης σκέψης που τοποθετεί τη γυναικεία χειραφέτη ση στη συνέχεια του διαφωτιστικού εγ χειρήματος και διεκδικεί την ισότητα και τη μείξη (mixite) των δύο φύλων στη βά ση του ότι «αυτό που τα ενώνει είναι πιο σημαντικό από αυτό που τα διαχωρίζει». Η ιδρυτική θέση του: «οι διαφορές ανά μεσα στα φύλα είναι ένα μη φυσικό, επο μένως άρσιμο, πολιτιστικό επιφαινόμε νο», προσδιόρισε τον αγώνα για τη διεκ δίκηση της γυναικείας ατομικότητας, αυτονομίας και ισότητας κατά το μεγα λύτερο μέρος του 20ού αι.
Στο τελευταίο βιβλίο της που τιτλοφο ρείται «Le conflit: la femme et la mere»
(Η σύγκρουση: Η μητέρα και η γυναί κα) (Flammarion, Παρίσι, 2010) κατα πιάνεται με ένα σημερινό κοινωνικό «παράδοξο», μια σιωπηλή αντεπανά σταση, όπως την αποκαλεί, που συνε χώς κερδίζει έδαφος την τελευταία τρι ακονταετία εντός των ευρωπαϊκών κοινωνιών της προχωρημένης νεωτε ρικότητας: τη «νέα» επάνοδο της μη τρότητας στην καρδιά του γυναικείου πεπρωμένου αλλά και μια ποιοτική «αναβάθμισή» της, μέσω της (επαν)εγ γραφής της στην ανασυρμένη από το παρελθόν κατηγορία του «φυσικού». Αυτή η «επιστροφή» σε μια βαρυσή μαντη και ολοκληρωτική για τη σύγ χρονη γυναικεία ταυτότητα ουσιοκρα τική και φυσιοκρατική μητρότητα ηχεί παράταιρα και ειρωνικά για τη μεταπα τριαρχική ευρωπαϊκή κατάσταση πραγμάτων. Εδώ η γυναικεία παρου σία σε όλους τους εργασιακούς και πο λιτικούς
χώρους έχει πλέον νομιμοποι ήσει μια ποικιλία γυναικείων τρόπων ζωής πέρα από τη μητρότητα και οι ια τρικά υποβοηθούμενοι τρόποι αναπα ραγωγής έχουν υπονομεύσει τις ως τώρα παραδοσιακές εννοιολογήσεις της. Η τεκνοποιία έχει προ πολλού εγκαταλείψει την τάξη του φυσικού προορισμού (διαιώνιση του είδους), της νομοτέλειας ή του ηθι κού(θρησκευτικού) καθήκοντος. Κο ντολογίς έχει φύγει από τον χώρο της ανάγκης και έχει εγκατασταθεί στον χώρο της ελευθερίας. Είναι μια υποκει μενική (ελεύθερη) επιλογή συνδεδεμέ νη με την ατομική επιθυμία και υπό αυ τή την έννοια υπακούει σε μια ετερο γένεια λόγων για τους οποίους «θέλει ή δεν θέλει κανείς ένα παιδί» και, επο μένως, σε πολλούς τρόπους «να είναι ή να μην είναι κάποια μητέρα».
Το νέο πρότυπο της «φυσικής» μητέ ρας βρίσκει απήχηση στις σύγχρονες γυναίκες των μεσαίων στρωμάτων, θυ γατέρες των φεμινιστριών των δεκαε τιών του ‘60 και ‘70, από τις οποίες έχουν παραλάβει ως αυτονόητα δεδο μένα τις κατακτήσεις των δικών τους αγώνων, δηλαδή ένα διευρυμένο φά σμα εμπειριών ζωής, την αποκόλληση από τον ως πρόσφατα θεωρούμενο ως μοναδικό στόχο γυναικείας ολοκλή ρωσης, το παιδί, τη σεξουαλική ελευ θερία και περισσότερη ειλικρίνεια ως προς τις ανομολόγητες, επώδυνες όψεις της μητρότητας, την κούραση, τη μοναξιά, την ενοχοποίηση, τις στε ρήσεις, τα εμπόδια,, με τις οποίες οι πρώτες έχουν πλέον τη δυνατότητα να αναμετρηθούν ορθολογικά.
Ωστόσο, παράγοντες όπως η σημερινή οικονομική κρίση και η ανεργία που πλήττει τις γυναίκες, οι απογοητεύσεις (κρίση αυτοεκτίμησης/κρίση ταυτότη τας) που δοκιμάζουν στους επαγγελ ματικούς χώρους, όσο και η ένταση που γεννά η διαχείριση του ζεύγματος μητρότητα - εργασία και τα σχετικά προβλήματα (πώς να εναρμονιστούν μητρότητα και επάγγελμα, μητρότητα και επαγγελματική έμφυλη ισότητα)
στην επίλυση των οποίων έχουν δοκι μαστεί, ανεπιτυχώς, λογής κοινωνικές πολιτικές στην Ευρώπη, δεν συνιστούν τα γενεσιουργά αίτια του φαινομένου.
Πρόκειται για την αναγκαία αλλά όχι και επαρκή συνθήκη εμφάνισής του.
ΟΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΕΣ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ ΤΗΣ «ΦΥΣΙΚΗΣ» ΜΗΤΡΟΤΗΤΑΣ
Τρεις ιδεολογίες αγγλοσαξονικής προ έλευσης, τοποθετημένες σε διαφορε τικούς ορίζοντες, συνεργούν αποτελε σματικά
στη δημιουργία του νέου «φυ σικού» μοντέλου μητρότητας. Η πρώ τη στοχεύει στην «οικολογικοποίηση» της ιδεώδους μητρότητας». Με σύμμα χό τους την αυξανόμενη οικολογική ευαισθητοποίηση των σημερινών συ νειδήσεων οι οπαδοί του «φυσικού» (κατ’ οίκον ή σε εναλλακτικά μαιευτή ρια) «ήπιου» (αντι-ιατρικού, αντιτεχνητού) τοκετού πολλαπλασιάζο νται. Οι επιστημονικές πρακτικές ανα κούφισης των ωδίνων του τοκετού αντιμετωπίζονται εχθρικά, «οι ωδίνες είναι μια γυναικεία μυητική τελετουρ γία στη φύση και στη ζωή».
Αποκορύφωμα της «φυσικοποίησης» της καλής μητρότητας αποτελεί το ύψιστο μητρικό καθήκον, ο παρατετα μένος (πάνω από 6 μήνες) θηλασμός, «η κατ’ εξοχήν γυναικεία τέχνη», σε αντίθεση προς την τεχνητή γαλουχία. Καλή μητέρα είναι η θηλάζουσα με ό,τι κάτι τέτοιο συνεπάγεται: παράταση της σωματικής σύνδεσης μητέρας - παιδιού, μητρότητα «πλήρους απασχόλησης».
Η δεύτερη ιδεολογία επανενεργοποιεί έναν παλιό «τόπο», το μητρικό ένστι κτο, μέσα από νεώτερες διατυπώσεις:
τη θεμελιωμένη σε πορίσματα από τον χώρο της ηθολογίας (η επιστήμη της μελέτης της ζωικής συμπεριφοράς)
σχετικά πρόσφατη θεωρία του μητρι κού δεσμού (bonding) με το παιδί. Η γυναίκα, αναγόμενη στην τάξη των πρωτευόντων θηλαστικών, δημιουργεί δεσμό αγάπης με το νεογέννητο αυτο ματικά και άμεσα χάρη σε μια νευροβιο-χημική (ορμονική) διαδικασία που ενεργοποιείται στον οργανισμό της αμέσως μετά τη γέννηση και κατά την περίοδο της γαλουχίας. Σε αυτή την κρίσιμη χρονική φάση επιβάλλεται η φυσική συνεχής σωματική πρόσδεση μητέρας - παιδιού για την ίδρυση αρμο νικών
σχέσεων μεταξύ τους και την ομαλή εξέλιξη του νεογέννητου. Η άποψη αυτή σήμερα επιζητεί την επέ κταση του κρίσιμου χρόνου πρόσδε σης μητέρας - παιδιού στον έναν χρόνο και πλέον.
Η τρίτη ιδεολογική συνιστώσα έχει φε μινιστική προέλευση. Προέρχεται από μια τροπή της φεμινιστικής σκέψης τη δεκαετία του ‘80, γνωστή ως δεύτερο φεμινιστικό ρεύμα ή διαφοριστικός φεμινισμός. Βασισμένο σε μια ουσιο κρατική ανάγνωση της έμφυλης δια φορετικότητας, το ρεύμα αυτό διεκδι κεί την υπαγωγή των βιο-κοινωνικών διαφορών σε καθεστώς θετικής ανα γνώρισης και επαναξιοδότησης. Η εμπειρία της μητρότητας, η κατ’ εξο χήν διαφορά, επιστρέφει στον πυρήνα της φεμινιστικής προβληματικής, υπε ραξιοδοτημένη αυτή τη φορά ως πηγή από την οποία απορρέει μια ιδιαίτερη «γυναικεία» ηθική, η ηθική του φροντί ζειν (care), δυνητικό μοντέλο για τη δη μόσια σφαίρα.
Το παράδοξο σε αυτήν την επιχείρηση επαναφυσικοποίησης και υπεραξιοδό τησης της μητρότητας νοουμένης πλέ ον ως ατομικής επιλογής είναι πως ενα ποθέτει στους ώμους των σημερινών γυναικών ένα βάρος που τις αφορά αποκλειστικά μεγαλώνοντας τον κύκλο ευθύνης τους. Οσο η μητρότητα φεύγει από την τάξη του αυτονόητου και του αυθόρμητου και εισέρχεται στην τάξη της ατομικής απόφασης τόσο γίνεται μια ιδιαίτερα επώδυνη και ολοκληρωτι κή απασχόληση για τις γυναίκες. Το έμ βρυο και το νεογέννητο έχουν ιδιαίτε ρες απαιτήσεις και είναι φορείς δικαιω μάτων. Το έμβρυο αντιλαμβάνεται τα πάντα και το μικρό παιδί είναι ήδη ένας ενήλικος που απαιτεί ανάλογη συμπερι φορά από τους ενήλικους γονείς του. Οι μητρικές ευθύνες ξεκινούν ήδη από τη
στιγμή της σύλληψης. Οι κίνδυνοι στους οποίους εκθέτει τον εαυτόν της πολλαπλασιάζονται, το ίδιο και οι μι κρές και μεγάλες προφυλάξεις που οφείλει να πάρει καθώς και οι απαγο ρεύσεις και οι μικρο-πειθαρχίες με τις οποίες οφείλει να συμμορφωθεί «αν θέλει να είναι καλή μητέρα».
Οσο αυτή η μητρότητα γίνεται ένα εντατικό, ανελαστικό, ολοκληρωτικό μέγεθος, τόσο αποβαίνει μη διαχειρίσιμη, δυσπροσάρμοστη και συγκρου σιακή κατά τη συνύπαρξή της με τις άλλες γυναικείες επιδιώξεις (της γυναί κας, συζύγου, εργαζομένης κ.λπ.).
Δεν πρέπει λοιπόν να απορεί κανείς με τις σύγχρονες διαστάσεις της υπογεν νητικότητας. Στις σημερινές συνθή κες, όσο θα συγχέονται η γυναικεία με τη μητρική ταυτότητα τόσο οι σύγχρο νες γυναίκες θα οδηγούνται στην εκού σια αποδέσμευσή τους από αυτήν. Και όσο θα εσωτερικεύεται το πρότυπο της φυσικής μητρότητας τόσο θα πα ρατηρείται το πρωτοφανές φαινόμενο της επιλογής της ατεκνίας (childfree), σε αντιδιαστολή προς την παλαιότερη μη ηθελημένη ατεκνία (childless), ως μια ιδιαίτερη γυναικεία κατάσταση.
Και η γαλλική εξαίρεση Εξαίρεση στον παραπάνω κανόνα αποτελεί η Γαλλία. Δίχως την ιδανική οικογενειακή πολιτική, σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Ευρωπαίες, οι Γαλλί δες έχουν το υψηλότερο ποσοστό γεννητικότητας στην Ευρώπη, γίνονται μητέρες σε προχωρημένη ηλικία (κατά μ.ο. στην ηλικία των τριάντα ετών), επι στρέφουν νωρίς μετά τον τοκετό στη δουλειά και δεν επιλέγουν την επαγ γελματική ημιαπασχόληση μετά τη δεύτερη γέννα. Και βέβαια απογαλα κτίζουν νωρίς, με την έξοδο από το μαιευτήριο. Με άλλα λόγια, με τους όρους του φυσικού παραδείγματος εί ναι «μέτριες» μητέρες.
Η στάση αυτή ωστόσο απορ ρέει από μια ιδιαίτερη αντί ληψη μητρότητας με ιστο ρικό βάθος τεσσάρων αιώνων, άμεσα συνυφασμένης με τη θέση της γυναί κας στη γαλλική κοινωνία. Ηδη από τον 18ο αιώνα το γυναικείο ιδεώδες δεν εξαντλούνταν στη μητρότητα. Αυ τή αποτελούσε ένα αναγκαίο καθή κον, όχι όμως έναν τρόπο γυναικείας ολοκλήρωσης. Ηδη από τον 13ο αι. οι αριστοκράτισσες εμπιστεύονταν τα βρέφη τους σε επαγγελματίες τρο φούς. Τον 18ο αι. η συνήθεια αυτή, πρόδρομος του μπιμπερό, θα εξαπλω θεί σε όλα τα αστικά στρώματα. Η γαλ λική κοινωνία διατηρεί διακριτό το γυ ναικείο από τον μητρικό ρόλο. Ας μη λησμονούμε εξάλλου πως αυτή η κοι νωνία επινόησε και θεσμοθέτησε πρώ τη τους βρεφικούς (creche) και νηπια κούς σταθμούς (ecole maternelle).
Ισως σε αυτήν τη χαλαρή μητρότητα «μερικής απασχόλησης» οφείλονται τα υψηλά ποσοστά γεννήσεων.
Πρόκειται για μια προβληματική, πτυ χές της οποίας θα έπρεπε ήδη να έχουν απασχολήσει τη θεώρηση της ελληνι κής περίπτωσης. Ομως αυτή αργεί ακόμη πολύ.

Πηγή : http://www.vimaideon.gr/
Loading...