ΤΟ ΚΥΝΗΓΙ ΤΩΝ ΒΑΘΜΩΝ

Posted by Ελισσάβετ Ελισσάβετ  
Report Content as Inappropriate
Options
Της Χατζηανεστιάδου Ελισσάβετ

  Κοινό τόπο αποτελεί η διαπίστωση πως στη σύγχρονη εποχή, μέσα στην επικρατούσα περιρρέουσα κοινωνική ατμόσφαιρα, στους υπερεντατικοποιημένους ρυθμούς ζωής, καθώς και λόγω της ραγδαίας διόγκωσης των απαιτήσεων επαγγελματικής κατάρτισης προβάλει έντονο το φάσμα της βαθμοθηρίας. Το φαινόμενο αυτό, που ταλανίζει ολοένα και περισσότερο κάθε εκπαιδευτική κοινότητα, εντοπίζεται στη συμπεριφορά τόσο των ίδιων των μαθητών όσο και των γονέων και κηδεμόνων τους. Μάλιστα, δεν είναι σπάνια η κατάσταση κατά την οποία οι τελευταίοι εμφυσούν στη συνείδηση των μαθητών το "σαράκι" της βαθμοθηρικής μανίας, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις οδυνηρές συνέπειες των ενεργειών τους αυτών για τη μετέπειτα μαθητική, αλλά και ενήλικη πορεία των παιδιών τους.
   Αναμφισβήτητα, τα βαθύτερα αίτια κάθε είδους βαθμοθηρικής εκδήλωσης πρέπει να αναζητηθούν στις αυξημένες επαγγελματικές επιταγές των ημερών, που δεν αρκούνται στην απόκτηση ενός τίτλου πανεπιστημιακών σπουδών ή μιας τεχνικής κατάρτισης. Αντίθετα, προβάλλουν, ίσως πρωτόγνωρες για παλαιότερες εποχές, απαιτήσεις για γνώσεις επί παντός του επιστητού. Η κατάσταση αυτή αποτελεί γενεσιουργό αιτία της πεποίθησης πως η απόκτηση υψηλής βαθμολογίας συνιστά παράγοντα προόδου του νεαρού ατόμου. Όταν όμως η παθογενής αυτή αντίληψη συναντήσει την άσβεστη επιθυμία των γονέων για υπεροχή των τέκνων τους, τότε δεν αργεί να εκδηλωθεί ένα ακόμη κρούσμα βαθμοθηρίας. Οι τελευταίοι, ανάγοντας τους δυσεπίτευκτους και αξιοζήλευτους για πολλούς βαθμούς, καθώς και την "διαγωγή κοσμιοτάτη" σε αυτοσκοπό της μαθητικής πορείας των παιδιών τους, φρονούν πως τα επιτεύγματα αυτά θα αποτελέσουν εφαλτήριο για μια λαμπρή πορεία. Είναι περιττό, βέβαια, να τονιστεί πως με την έννοια της λαμπρής αυτής πορείας σκιαγραφείται η ιδέα της εκπόρθησης μιας υψηλόβαθμης σχολής με το πέρας της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Κατ΄αυτό τον τρόπο, αυτού του είδους οι γονείς επιδίδονται σε έναν άνευ προηγουμένου αγώνα βαθμοθηρικής πίεσης στα παιδιά τους, καταπιέζοντας τα έτσι στο έπακρο και εμφυσώντας μια συνεχή επιθυμία κατάκτησης του αρίστου στις στοιχειωδώς μέχρι εκείνη τη στιγμή διαμορφωμένες ψυχές τους.
   Όπως άλλωστε η εκπαιδευτική έρευνα έχει επανειλημμένως επισημάνει, η μάστιγα αυτή της βαθμοθηρίας έχει λάβει στη σύγχρονη εποχή διαστάσεις σοβαρού προβλήματος που μαστίζει κάθε σχολική κοινότητα. Οι ίδιοι, μάλιστα, τονίζουν πως η υιοθέτηση ενός τέτοιου, γιατί για τέτοιο πρόκειται, συμπλέγματος, ενδέχεται να επιφέρει οδυνηρές συνέπειες, τόσο για τη πνευματική όσο και για την ψυχική και ηθική υπόσταση των ίδιων των μαθητών.
   Σε ατομικό επίπεδο, ολέθριοι είναι οι απότοκοι του βαθμολογικού συνδρόμου τόσο για την πνευματική υγεία όσο και για την ψυχική υπόσταση του ατόμου. Αρχικά, συχνό είναι το φαινόμενο κατά το οποίο τα νεαρά άτομα ενστερνίζονται αβασάνιστα τις τοποθετήσεις των γονέων τους αναφορικά με την αξία της απόκτησης μιας άριστης αξιολόγησης στα πλαίσια του σχολικού περιβάλλοντος. Ανάγονται έτσι τα ίδια σε κοινωνούς μιας λαθεμένης αντίληψης που συνεχώς διαιωνίζεται, αφού πείθονται πως οι υψηλές σχολικές επιδόσεις του ατόμου είναι αυτές καθορίζουν τη κοινωνική θέση και τις διαπροσωπικές σχέσεις του με τα υπόλοιπα μέλη του κοινωνικού συνόλου. Καθίσταται, όμως, ευλογοφανές, πως η βεβαιότητα της λειτουργίας της σχολικής απόδοσης ως παράγοντα καθορισμού και πραγμάτωσης ενός ατόμου αντιτίθεται στις πρωταρχικές αξίες της ισοτιμίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, που αποτελούν προϋποθέσεις για τη διαμόρφωση μιας υγιούς προσωπικότητας. Άμεση απόρροια του τελευταίου συνιστά η αδυναμία σύναψης αρμονικών κοινωνικών σχέσεων, καθώς το υποκινούμενο από βαθμοθηρικά κίνητρα, διέπεται από παθογόνα αισθήματα αλαζονείας και αυθεντίας. Επιπρόσθετα, η απολυτοποίηση των ηθικών αξιών, με κυριότερη την αξία την ανθρώπινης προσωπικότητας, που η βαθμοθηρική συμπεριφορά συνεπάγεται, κρίνεται από πολλούς ικανή να μετουσιώσει τους μαθητές σε ετεροκαθοριζόμενα, συχνά άβουλα, όντα που ως απώτερο σκοπό δε θέτουν την πραγμάτωση και πολύπλευρη ολοκλήρωση τους αλλά την επιθυμία για ανέλιξη στο βάθρο των αρίστων. Έτσι, δεν θα αποτελούσε υπερβολή να χαρακτηρίσει κανείς την βαθμοθηρία ως εν μέρει άμοιρο για τη γενικότερη κρίση των ηθικών αξιών και θεσμών στη σύγχρονη εποχή.
   Οι τραγικές όμως επιπτώσεις του φαινομένου της βαθμοθηρίας δεν πλήττουν μόνο τον ψυχισμό του νεαρού ατόμου, αλλά επεκτείνονται, επηρεάζοντας και την πνευματική του υπόσταση, που αποτελεί το κατεξοχήν πεδίο δράσης του εκπαιδευτικού θεσμού. Καταρχάς, οι μαθητές, προκειμένου να επιτύχουν την πολυπόθητη υψηλή βαθμολογία, επιδίδονται σε μια "τρελή κούρσα" μαθημάτων, την οποία, ως επί το πλείστον, απαρτίζει πέρα από τη σχολική διδασκαλία η επιπρόσθετη απόκτηση γνώσεων, είτε αυτή παρέχεται στα άτυπα πλαίσια του ιδιαιτέρου μαθήματος είτε μέσω των οργανωμένων φροντιστηριακών μονάδων. Τα τελευταία, πέρα από την επιβολή "γερμανικών" ωραρίων που τείνουν να ρουφούν κυριολεκτικά και το τελευταίο λεπτό από τον ελεύθερο χρόνο του μαθητή, τον ωθούν στην άκριτη λήψη στείρων γνώσεων, που πέρα από την εμφανή σημασία τους στα πλαίσια του εξετασιοκεντρικού εκπαιδευτικού μας συστήματος, στερούνται πρακτικής εφαρμογής στη καθημερινή πραγματικότητα. Η τραγικότητα της κατάστασης αυτής εντοπίζεται κυρίως στη πνευματική μονομέρεια που συνεπάγεται για το άτομο η βαθμοθηρική κρίση, αφού μη όντας ικανό να αποκτήσει την πληθώρα εκείνων τον χρήσιμων για την κοινωνική συμβίωση αρετών και δεξιοτήτων, αρκείται σε αυτές που του εξασφαλίζουν την αριστεία στα πλαίσια του σχολικού θεσμού. Γίνεται, επομένως, εύκολα αντιληπτός ο καταδικασμός της γόνιμης αμφισβήτησης και της καλλιέργειας κριτικού νου, εφόσον πρωταρχική σημασία για μια λαμπρή μαθητική σταδιοδρομία αποτελεί η αναπαραγωγή των προπαρασκευασμένων γνώσεων και όχι η κριτική αξιολόγηση της εκάστοτε πραγματικότητας.
   Συγκεφαλαιώνοντας, δύναται κανείς να διαπιστώσει την ανεδαφικότητα της επικράτησης βαθμοθηρικών επιδιώξεων, ιδιαίτερα στη σύγχρονη εποχή, όπου προβάλει εντονότερη από ποτέ η ανάγκη για κριτική επισκόπηση της πραγματικότητας. Για πολλούς όμως το ερώτημα παραμένει: Σε τι ωφελεί ο "αγώνας κούρσας", στον οποίο επιδίδονται με ζήλο μαθητές και γονείς με απώτερο σκοπό την βαθμολογική υπεροχή, όταν απότοκος των προσπαθειών αυτών είναι άβουλα, σαν από μηχανή κινούμενα όντα, δίχως κοινωνική ταυτότητα και ελεύθερη συνείδηση;
Loading...