Η Παρακμή των Ιδανικών

Posted by Stratilio Stratilio
Options
[...] Αν θα 'θελε κανείς να προσδιορίσει τα ιδανικά της νεώτερης Ελλάδας, θα ήταν αρκετά δύσκολο να τα ξεκαθαρίσει απόλυτα. Το σίγουρο πάντως είναι ότι το εθνι-κιστικό ιδανικό καλλιεργήθηκε εντονότατα σε πολλές περιόδους σαν επίσημο ιδα¬νικό, με επιπτώσεις τις περισσότερες φορές οδυνηρές, όχι τόσο λόγω πολεμικών απωλειών, αλλά και γιατί συνοδευόταν από πατριδοκαπηλία, εμπάθεια, φανατισμό, σκόπιμη διάκριση σε Έλληνες και ανθέλληνες, πολίτες περιωπής και πολίτες δεύ¬τερης κατηγορίας. Αλλά αν πάλι, όπως είναι αναγκαίο, συνδέσουμε τα ιδανικά με τις υπάρχουσες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, σίγουρα θα συμφωνήσουμε με την άποψη του Έριχ Φρομ ότι τα ιδανικά σήμερα είναι: χρήμα, δύναμη, επιτυχία. θα μπορούσε όμως να αναρωτηθεί κανείς με βάση αυτά που εκτέθηκαν: Βρίσκε¬τε πως πίσω απ' τα ιδανικά κρύβονται άνομα συμφέροντα και επιδιώξεις μόνο, και ότι τελικά δε χρειαζόμαστε ιδανικά;
Ασφαλώς δε θα έφτανε κανείς σε μια τέτοια άρνηση των ιδανικών, και αυτό γιατί, όπως προείπαμε, δεν είναι τα ιδανικά αυτά που ξεπέφτουν αλλά οι άνθρωποι αυτοί που τα ξεφτίζουν. (Φανταστείτε πόσο άσχημα ηχεί το σύνθημα των ελληνοχριστιανικών ιδανικών ύστερα απ' την καταρράκωση που αυτά υπέστησαν). Πρέπει ακόμα να πούμε πως η ουσία και το βαθύτερο νόημα των ιδανικών παραμένει αναλλοίωτο, έστω κι αν αυτά αποτέλεσαν τυμπανοκρουσίες ή συνθήματα, έστω κι αν εν ονόματι τους έγιναν ενέργειες που σκοπούσαν σε εντελώς αντίθετες κατευθύνσεις. (Σίγουρα αυτοί που επιδιώκουν να ασκήσουν επιρροή γνω¬ρίζουν άριστα ότι τα ιδανικά στις πλατιές μάζες δημιουργούν μια πολύ ισχυρή έλξη, γι' αυτό και προβάλλουν είτε άμεσα είτε έμμεσα τα πιο ισχυρά από τα ιδανικά). Δεν μπορεί ακόμα να αρνηθεί κανείς ότι τα ιδανικά, πολλά απ' τα ιδανικά, υλοποιήθηκαν μέσα από σκληρούς αγώνες, αποτελούν απόκτημα συνεχών διεργασιών και καταστά¬λαγμα εμπειριών, και ότι αποτελούν αρχές, όπως προείπαμε, υπαρκτή πραγματικό¬τητα που διέπει τη ζωή μας και χαρακτηρίζει τον πολιτισμό μας.
Έτσι θα φανεί κανείς υπερβολικός ή παράλογος αν υποστηρίξει ότι οι νέοι, η σύγχρονη κοινωνία, δεν έχουν ιδανικά. Αλλά αν απ' τη μια μεριά μπορεί να θεω¬ρηθεί αυτή η άποψη σαν αντίληψη παρακμασμένης ηθικολογίας, σίγουρα για την άρνηση των ιδανικών, όταν υπάρχει, δε φταίει η ίδια η νεολαία, αλλά αυτοί που πρόδωσαν ή καπηλεύτηκαν τα ιδανικά, αυτοί που τα κατάντησαν θλιβερό, κενό κέλυφος, χαοτική προσωπίδα σαν κι αυτή που παρουσιάζει ο Γ. Σεφέρης στο Βα¬σιλιά της Ασίνης. Ας μη ξεχνάμε ακόμα πως όταν μιλάμε για απομυθοποίηση των ιδανικών δεν εννοούμε τίποτε άλλο, παρά την αποκάλυψη της καπήλευσης και της εκμετάλλευσης. Και όταν αυτό δεν έχει την έννοια του συρμού, σίγουρα αποτελεί κατάκτηση, σημείο ωριμότητας.
Αλλά αν υπάρχει απογοήτευση και άρνηση από μια πρόωρα κουρασμένη μειοψηφία της νεολαίας, που για την τραγικότητα της δε φταίει απόλυτα η ίδια, αλλά περισσότερο και κατεξοχήν η «παιδαγωγήσασα» περασμένη γενιά (είναι στ' αλήθεια ανευθυνότητα ο παιδαγωγός να ρίχνει την ευθύνη στον παιδαγωγούμενο), υπάρχει σήμερα αρκετός δυναμισμός που επικεντρώνεται, και σε εθνικό και σε πα¬γκόσμιο επίπεδο, σε ιδανικά ουσίας και ζωής, όπως είναι η δημοκρατία, η κοινω¬νική δικαιοσύνη, η ειρήνη, έστω κι αν η Κίρκη του καταναλωτισμού με πρότυπα ζωής απατηλά και επίπλαστα προσπαθεί να αποπροσανατολίσει και να προκαλέσει τη σύγχυση. Κι αν ο αγώνας φαίνεται ανίσχυρος να πραγματώσει αυτά τα ιδανικά σημασία έχει ότι συνέχεια κατακτούν και περισσότερες συνειδήσεις. Σημασία έχει ότι η ανθρωπότητα σήμερα, στο μεγαλύτερο ποσοστό της, ξέρει ότι από μερικές σπαραξικάρδιες διακηρύξεις για τα ανθρώπινα ιδανικά και τη δημοκρατία ή τα αν-θρώπινα δικαιώματα δεν απομένει παρά η υποκρισία και ο κίνδυνος του αφα¬νισμού της ανθρωπότητας.

Α. ΚΙΤΣΑΚΗΣ