Τεχνοφοβία

Posted by Δώρα Ψωμά Δώρα Ψωμά
Options
Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 3 Αυγούστου 2009
Τεχνοφοβία
Υπεύθυνος Επιμέλεια: ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΝΕΛΛΟΣ
Είναι δυνατό να θεωρηθεί τεχνοφοβική μία χώρα σαν τη Γερμανία; Ερευνα που πρόσφατα δημοσίευσε το περιοδικό «Newsweek» δείχνει ότι οι Γερμανοί έχουν κάποια «κολλήματα». Στις δεκαετίες του '60 και του '70 στη Γερμανία γεννήθηκαν κάποιες από τις πιο πρωτοποριακές τεχνολογίες, όπως η κίνηση τρένων με μαγνητική ενέργεια και νέου τύπου πυρηνικοί αντιδραστήρες.
Στη δεκαετία του '80, η Γερμανία ήταν μια από τις πρώτες χώρες που ανέπτυξαν εθνικό σχέδιο για έρευνα στη γενετική, δημιουργώντας εργαστήρια στο Μόναχο, την Κολονία και τη Χαϊδελβέργη. Αναλογικά οι Γερμανοί επιστήμονες έκαναν περισσότερες αιτήσεις για πατέντες στη βιοτεχνική από όσες έκαναν οι Αμερικανοί.
Ωστόσο μερικά χρόνια αργότερα το ρεύμα αντιστράφηκε. Η BASF, γερμανικός κολοσσός στη φαρμακοβιομηχανία, και η Μπάγερ ανέστειλαν μερικά από τα σχέδια παραγωγής τους και μετακόμισαν το μεγαλύτερο τμήμα της έρευνάς τους στο εξωτερικό. Ενας ισχυρός λόγος ήταν η κουλτούρα περί την έρευνα που είχε αναπτυχθεί σε αμερικανικά πανεπιστήμια, όπου πραγματικά η ερευνητική δραστηριότητα απογειωνόταν. Υπήρχε όμως και ένας άλλος λόγος. Στη Γερμανία αναπτυσσόταν αντιστοίχως μια άλλη κουλτούρα. Μια συμμαχία περιβαλλοντιστών, εκκλησιαστικών ηγετών, πολιτικών και δημοσιογράφων κινητοποίησε τους φόβους του κόσμου για την ιατρική βιοτεχνολογία. Θεωρήθηκε κάτι σαν επικίνδυνη επέμβαση στη φύση. Κάτι σαν επίθεση στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια που θύμιζε την ευγονική των ναζί. Δημιουργήθηκε ένα ρεύμα τότε, στο πλαίσιο του οποίου δεν δίδονταν άδειες, μπήκαν νομοθετικοί περιορισμοί και έφτασε το πράγμα ακόμα και οι εγκαταστάσεις έρευνας των πανεπιστημίων να γίνουν αντικείμενο λαϊκής οργής. Σήμερα η κατάσταση έχει αλλάξει με τη στάση των Γερμανών απέναντι στη βιοτεχνολογία, αλλά πλέον οι περισσότερες γερμανικές εταιρείες έχουν μετακομίσει στις ΗΠΑ.
Παρ' όλα αυτά οι φόβοι για το ενδεχόμενο να τεθεί εκτός ελέγχου η τεχνολογία συνεχίζει να συγκρατεί και τις γερμανικές εταιρείες και τους επιστήμονες. Η χώρα είναι η μόνη αναπτυγμένη που έχει απαγορεύσει την πυρηνική ενέργεια και μία από αυτές που έχουν αντιταχθεί στην αγροτική βιοτεχνολογία, απαγορεύοντας προϊόντα που είναι αποτέλεσμα γενετικής μηχανικής που επιτρέπει η Ε.Ε. Οι περιβαλλοντολόγοι τώρα σχεδιάζουν νέα μέτωπα αγώνων, στη νανοτεχνολογία, όπου η Γερμανία έχει εξέχουσα θέση. Φοβούνται ότι ανεξέλεγκτα, αόρατα μόρια μπορεί να μολύνουν τον αέρα και την τροφή.
Αποτέλεσμα αυτών είναι η καγκελάριος Αγκελα Μέρκελ να έχει μια βαθιά ανησυχία: Σε μια εποχή που κάθε προηγμένο κράτος ψάχνει για ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, εν μέσω παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, ο σκεπτικισμός των Γερμανών για την τεχνολογία απειλεί να μπλοκάρει την πρόσβαση της χώρας σε μερικές από τις πιο πολλά υποσχόμενες βιομηχανίες.
Συνταγματική προστασία
Βέβαια η πράσινη τεχνοφοβία συναντάται και σε άλλες χώρες της Ευρώπης. Στο μεγαλύτερο τμήμα της απαγορεύονται οι βιοτεχνολογικές καλλιέργειες για να μη μολυνθεί η ανθρώπινη τροφική αλυσίδα. Στην Ελβετία μάλιστα φρόντισαν να δώσουν συνταγματική προστασία στα φυτά και άρα στις γεωργικές καλλιέργειες. Στην Αμερική η προηγούμενη κυβέρνηση περιόρισε την έρευνα με βλαστοκύτταρα. Η Σουηδία και η Ιταλία είναι επίσης εναντίον της πυρηνικής ενέργειας. Βέβαια σιγά σιγά αλλάζουν στάση, γιατί κατανοούν ότι δεν αντέχουν την πολυτέλεια να εγκαταλείψουν μια πηγή ενέργειας χωρίς εκπομπές ρύπων, όπως η πυρηνική.
Στη Γερμανία όμως το πιο ανησυχητικό είναι οι περιορισμοί στην ακαδημαϊκή έρευνα. Ο αριθμός των πειραματικών δοκιμών έπεσε από 81 το 2007, σε 35 το 2008. Από πέρυσι τουλάχιστον τέσσερα πανεπιστήμια κατάργησαν τις γενετικές σπουδές, επικαλούμενα πιέσεις της κοινής γνώμης και την καταστροφή των ερευνητικών τους εγκαταστάσεων από ακτιβιστές που αντιτίθενται στα γενετικώς μεταλλαγμένα προϊόντα. Ευνόητο είναι πλέον ότι τα ταλέντα φεύγουν από τη χώρα, όπως και οι επιχειρήσεις. Ο διευθυντής του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ λέει ότι το 80% των ηγετικών στελεχών στις ερευνητικές του ομάδες έχουν φύγει ή σχεδιάζουν να φύγουν από τη Γερμανία.
Ερευνα του Ινστιτούτου Φραουνχόφερ, στην Καρσλρούη, εκτιμά ότι αν υιοθετηθεί η βιοτεχνολογία και αλλάξει η στάση πολιτών και πολιτικών απέναντί της μπορούν να δημιουργηθούν στη χώρα περίπου 200.000 νέες θέσεις εργασίας. Η Γερμανία έχει χάσει 250.000 θέσεις εργασίας τον τελευταίο χρόνο, λόγω της παγκόσμιας ύφεσης. Ομως είναι πολύ ισχυρές στη χώρα νοοτροπίες σαν αυτή που θεωρεί την ένωση των γονιδίων επικίνδυνη σαν την ιατρική του Φράνκενσταϊν και έγκλημα κατά της φυσικής τάξης. Είναι αυτή η φιλοσοφική στάση Weltanschauung, που δίνει μεγαλύτερη σημασία στην ηθική στάση και τη συμπεριφορά του ανθρώπου, παρά σε πιο πρακτικά θέματα όπως ο καθαρισμός των λιμνών και των ποταμών.
«Η τεχνοφοβία, ο φόβος κάθε είδους κινδύνου, είναι ακόμα μία έκδοση της ακραίας επιθυμίας μας για σταθερότητα», δηλώνει ο Τόμας Πέτερσεν, πολιτικός αναλυτής στο Ινστιτούτο Αλενσμπαχ. Αλλά σε μια σταθερή χώρα όπως η Γερμανία δεν μπορεί τα βιβλία στο σχολείο να προειδοποιούν ότι οι υπολογιστές θα οδηγήσουν στην απώλεια εργασιών, στο θάνατο των διαπροσωπικών σχέσεων και στη μετατροπή των ανθρώπων σε ανώνυμους κώδικες, γιατί έγινε το αντίθετο, γράφει το «Newsweek».
Αλλά τα πράγματα αλλάζουν κάπως. Οι γερμανικές εταιρείες έχουν ηγετική θέση στον κόσμο στην πληροφορική και στις εναλλακτικές τεχνολογίες και το μεγάλο τους εμπόδιο δεν είναι η τεχνοφοβία, αλλά η έλλειψη κονδυλίων. Μια μικρή αλλά αυξανόμενη μερίδα Γερμανών υποστηρίζουν ότι η απόφαση να κλείσουν τα πυρηνικά εργοστάσια της χώρας ήταν λάθος. Ισως αυτό δείχνει ότι επιτέλους οι Γερμανοί εγκαταλείπουν τις παλιές τεχνολογικές τους αγωνίες.