Η Φλόγα ξέφυγε

Posted by Stratilio Stratilio
Options

Tου Νικου Κωνστανταρα
Oι διαμαρτυρίες που κυνηγούν την Ολυμπιακή Φλόγα στο ταξίδι της από ήπειρο σε ήπειρο συνθέτουν ένα μοναδικό θέαμα όπου συναντιούνται το πνεύμα και η ύλη, το συμβολικό και το πραγματικό, η εξουσία και η αντίσταση. Αντί να «σπιλώνουν» τη λαμπαδηδρομία οι διαδηλώσεις τής δίνουν μια σημασία πολύ πιο ουσιαστική απ’ ό,τι της έδινε η απλή περιφορά από χώρα σε χώρα με στόχο την αναγγελία των Αγώνων του Πεκίνου και της δύναμης του αναδυόμενου γίγαντα που θα τους φιλοξενήσει τον Αύγουστο.
Η Αφή της Φλόγας στην Ολυμπία και η λαμπαδηδρομία είναι μια περίεργη σύνθεση λαϊκίστικης αρχαιολατρίας, σύγχρονης ανοησίας και πραγματικής συγκίνησης. Οι «ιέρειες» με το βραδύ βήμα και το θεοσεβούμενο βλέμμα, η επίκληση στον Απόλλωνα («θεέ του φωτός και της ιδέας του φωτός»), η Αφή της Φλόγας από τις ακτίνες του ηλίου μέσα στον κοίλο ενός καθρέφτη, και όλα τα άλλα αρχαιοπρεπή στοιχεία της τελετής –μαζί με τις ομιλίες κουστουμαρισμένων αξιωματούχων του εγχώριου και διεθνούς «ολυμπιακού ιδεώδους»– δημιουργούν αλληλοσυγκρουόμενους συνειρμούς.
Πρώτο έρχεται το πρωτόγονο δέος προς το ανεξήγητο• παρόμοιο δέος επιστρατεύεται επίσης σε ένα ολοζώντανο μέρος της ελληνικής παράδοσης: στην αφή του Αγίου Φωτός στα Ιεροσόλυμα. Ταυτόχρονα, είναι δύσκολο να παραβλέψει κανείς ότι η ιδέα της τελετουργικής αφής και μεγαλοπρεπούς λαμπαδηδρομίας γεννήθηκε ως κράμα ρομαντισμού και ρατσισμού για τους Ολυμπιακούς του Βερολίνου το 1936. Οι Ναζί, αφού λάτρεψαν την εικόνα που είχαν για τους εαυτούς τους, έμαθαν με τον οδυνηρότερο τρόπο στους Αγώνες, αλλά και στον πόλεμο ότι δεν υπάρχουν «ανώτεροι» και «κατώτεροι» λαοί.
Οι Ναζί έφυγαν, αλλά η ιδέα της Αφής της Φλόγας και της λαμπαδηδρομίας έμεινε. Με το πέρασμα του χρόνου η Φλόγα εξαγνίστηκε, άφησε πίσω τις σκοτεινές καταβολές της και αγκαλιάστηκε από την τηλεόραση που είχε τόση ανάγκη από το αρχαιοπρεπές και γεμάτο συμβολισμό τελετουργικό, για να προσθέσει ιστορικό και σημειολογικό βάρος στους Αγώνες και να λειτουργήσει ως αντίβαρο στην άκρατη εμπορική εκμετάλλευσή τους.
Ουσιαστικά, όλη η ιστορία της Φλόγας είναι ένα παραμύθι στο οποίο μια λαϊκή αντίληψη για το τι εστί αρχαίο πνεύμα παντρεύεται με την ανάγκη να «πουληθούν» οι Αγώνες στο παγκόσμιο κοινό με τον καλύτερο τρόπο. Αλλά αυτό που προσθέτει πραγματική σημασία στην τελετή είναι η προσμονή του κόσμου και η αίσθηση ότι πράγματι υπάρχει σύνδεση του σήμερα με τους Ολυμπιακούς της αρχαιότητας.
Πράγματι, δεν υπάρχει άλλο σύμβολο που μπορεί να δέσει μαζί όλους τους λαούς της Γης όσο οι Ολυμπιακοί Αγώνες. Αυτό που οι αρχαίοι Αγώνες έκαναν για τους Ελληνες, οι σύγχρονοι Αγώνες το κάνουν σε πλανητική κλίμακα. Ετσι, χωρίς να το πολυκαταλάβουμε, η λαμπαδηδρομία ξαφνικά έγινε το σύμβολο της χώρας που φιλοξενεί τους Αγώνες και ο στόχος αυτών που διαμαρτύρονται για τη συμπεριφορά της συγκεκριμένης χώρας.
Οι Ολυμπιακοί του 2004 ήταν οι πρώτοι των οποίων η λαμπαδηδρομία έφτασε σε πέντε ηπείρους. Ηταν πανηγύρι, γιατί λίγοι έχουν λόγο να διαμαρτυρηθούν για τη συμπεριφορά της μικρής μας χώρας. Οι διαμαρτυρίες εναντίον της Κίνας, όμως, ήταν αναμενόμενες αλλά και σημάδι του τι θα ακολουθήσει σε επόμενες Ολυμπιάδες. Γι’ αυτό η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή ανησυχεί για τις σημερινές διαδηλώσεις. «Υπάρχει κρίση, αδιαμφισβήτητα», δήλωσε ο πρόεδρος της ΔΟΕ Ζακ Ρογκ την Πέμπτη.
Μήπως όμως αυτή η κρίση δεν είναι κακή για τους Ολυμπιακούς και για τη Φλόγα; Το πάθος με το οποίο οι διοργανωτές και οι κρατικές αρχές προσπαθούν να προστατέψουν τη Φλόγα, και το σθένος με το οποίο οι διαδηλωτές προσπαθούν να φτάσουν κοντά της, να ταράξουν την πορεία της, δείχνει ότι το σύμβολο έγινε παγκόσμιο, και ότι είναι ζωντανό. Η Φλόγα ξέφυγε από τους φτωχούς θεατρινισμούς και την αγκαλιά αξιωματούχων και σαν φωτιά απρόβλεπτη πετάγεται παντού.
«Καθημερινή», 13-4-2008