Λατρεία, στα όρια της τρέλας

Posted by Stratilio Stratilio
Options
Ο όρος «σύνδρομο λατρείας διασημοτήτων» (Celebrity Worship Syndrome) είναι πρόσφατος, αν κατ δεκάδες είναι οι δημοσιεύσει και οι επιστημονικές έρευνες της δεκαετίας του '90 γύρω από το θέμα της «λατρείας των διασημοτήτων». Η πατρότητα του ό¬ρου ανήκει στην ερευνητική ομάδα του δόκτορος Τζέιμς Μάλτμιν του Πανεπιστημίου του Λέστερ. Η έ¬ρευνα αυτή, πάνω σε δείγμα 3.000 α¬τόμων, δημοσιεύ¬θηκε φέτος σε ένα επιστημονικό πε¬ριοδικό και προκά¬λεσε ένα καταιγισμό δημοσιευμά¬των στον βρετανι¬κό και στον αμερικανικό Τύπο.
Το σύνδρομο αυτό θεωρείται ψυ¬χική διαταραχή και, σύμφωνα με τους ειδικούς, έχει τρεις κύριες διαβαθμίσεις. Στην ήπια μορφή του εκ¬φράζεται με τις καθημερινές φιλικές συζητήσεις, με το ανώδυνο ψυχαγωγικό κουτσομπολιό. Η μέτρια ενασχό¬ληση σημαίνει ότι κάποιος πιστεύει «πως έχει μια ισχυρή, προσωπική συνάφεια με κάποια διασημότητα», ενώ στην τρίτη ανήκουν τα άτομα που νομίζουν «ότι έχουν ένα ειδικό δεσμό με κάποιον διάσημο, ότι εκείνος γνωρίζει την ύπαρξη τους και εί¬ναι ικανοί να προβούν σε ακραίες ενέργειες»... ας θυμηθούμε τον ψυχοπαθή δολοφόνο του Τζον Λένον.
Τα άτομα που ανήκουν στην πρώ¬τη κατηγορία (το 15% του δείγματος) συνήθως είναι εξωστρεφή, πρό¬σχαρα και αισιόδοξα- στη δεύτερη συναντάμε ανθρώπους πιο καταθλιπτικούς και αγχωτικούς, ενώ εκείνοι που ανήκουν στην τρίτη μπορεί να είναι εξαιρετικά μοναχικοί, παρορ¬μητικοί, αντικοινωνικοί έως και επι-κίνδυνοι. Οι σελεμπριτομανείς της δεύτερης και της τρίτης κατηγορίας δεν είναι πολλοί (το 10% και το 1% του πληθυσμού, αντίστοιχα). Επομένως, το 74% του πληθυσμού ανα¬γνωρίζει μεν τους διάσημους, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ασχολείται νυχθημερόν μαζί τους. Ο επικεφαλής της έρευνας δήλω¬σε ότι το νοσηρό       ενδιαφέρον για μια διασημότητα δεν έ¬χει απλώς ψυχαγω¬γικό    χαρακτήρα, αλλά αποκτά «πα¬θολογική  διάστα¬ση» και συνδέεται με την κυριαρχία της  τηλεόρασης και την αποσύνθε¬ση των δεσμών στο εσωτερικό της οικογένειας και της κοινότητας: «οι άν¬θρωποι   αντικαθι¬στούν τους πραγματικούς ανθρώπους του περιβάλλοντός τους με διασημότητες».

Αρνητικά πρότυπα
Υπάρχουν περιπτώσεις, λένε οι ειδικοί, που η λατρεία των επιφανών είχε θετικές συνέπειες. Π.χ., στις πρωτόγονες κοινωνίες, λένε κάποι¬οι, οι «σελέμπριτις» ήταν οι καλοί κυνηγοί και οι πρεσβύτεροι. Οι άν¬θρωποι τούς θαύμαζαν και προσπα-θούσαν να τους μιμηθούν. Στην Ελ¬λάδα χιλιάδες πιτσιρίκια αγάπησαν το μπάσκετ και τη ρυθμική γυμνα¬στική, όχι μόνο για να γίνουν «λα¬μπερά ονόματα», αλλά και για να υ¬περβούν τα όρια τους ή έστω να το επιχειρήσουν.
Μια έρευνα του Πανεπιστημίου του Ορλάντο φωτίζει το θέμα από μια ενδιαφέρουσα σκοπιά. Ένας α¬πό τους στόχους της ήταν η συσχέ¬τιση της λατρείας των διασημοτή¬των με μια «κλίμακα κοινωνικής δικαιοσύνης». Τα πορίσματα επιβεβαίωσαν την υπόθεση ότι η αντίλη¬ψη πως η κοινωνία είναι σωστή και δίκαιη, πως ζούμε στον καλύτερο δυνατό κόσμο συσχετίζεται θετικά με τη λατρεία των διασημοτήτων. Κάποιος που πιστεύει ότι ο κόσμος είναι «δίκαιος» τείνει να πιστεύει ό¬τι τα επί μέρους συστατικά της κοινωνίας είναι επίσης δίκαια - και το σύστημα των διασημοτήτων είναι σημαντικό συστατικό της σύγχρονης κοινωνίας.
Ένα από τα συμπεράσματα της ίδιας έρευνας είναι ότι οι λάτρεις μιας ή περισσότερων διασημοτή¬των είναι ευάλωτοι στους μηχανισμούς της αγοράς που προσπαθούν να εμπορευματοποιήσουν οτιδήπο¬τε συνδέεται με το αντικείμενο της λαϊκής λατρείας. Οι ειδικοί παραδέ¬χονται ότι υπάρχει λόγος ανησυχίας, όχι μόνον επειδή κάποιοι «φαν» υπερβαίνουν τα όρια, αλλά και γιατί οι περισσότερες διασημότητες είναι «αρνητικά πρότυπα» (άφθονες περιπτώσεις οπλοχρησία», χρήσης ναρκωτικών, σεξουαλικής κακοποίησης, γονικής αδιαφορίας κ.λ.π.). Επίσης, οι «πιστοί» είναι πιο ευάλωτοι στα μηνύματα που στέλ¬νουν οι διασημότητες μέσω των διαφημίσεων και αποδέχονται άκρι¬τα τις «συμβουλές ζωής» που δί¬νουν άμεσα και έμμεσα οι διάσημοι πάνω σε κρίσιμα θέματα, από τη διατροφή μέχρι το γάμο, την οικο¬γένεια, τις κοινωνικές σχέσεις.

Στην Ελλάδα
Παρά τικ ακραίες έως γελοίες μορφές που παίρνει η «σελεμπριτομανία», η λατρεία για τους διάσημους δεν είναι άδολη και άνευ ορίων. Σύμφωνα με τη δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε την περασμένη ε¬βδομάδα στην «Κ», το 47,2% των ε¬ρωτηθέντων δεν εντυπωσιάζεται α¬πό την παρουσία λαμπερών ονομά¬των στα ψηφοδέλτια. Όμως το γεγονός ότι το 36% έχει αντίθετη γνώμη, κάτι φανερώνει. Ένα καθαρόαιμο «λαμπερό» ψηφοδέλτιο, θα απωθού¬σε τους περισσότερους ψηφοφόρους, όμως μερικοί λαμπεροί μαϊ¬ντανοί ποτέ δεν βλάπτουν.

Μαριάννα Τσιάντζη , Εφημερίδα «Η Καθημερινή» , 28-12-2003