Μπορούν τα φάρμακα να μας κάνουν πιο έξυπνους και πιο ευτυχείς ;

Posted by Stratilio Stratilio
Options
Η απάντηση στο ερώτημα αυτό εξαρτά¬ται από το τι εννοούμε με το «ευτυχής» και με το «έξυπνος». Υπάρχουν ήδη φάρμακα που «ανεβάζουν» τη διάθεση, όπως το Prozac , και άλλα αντικαταθλιπτικά που ελέγ¬χουν τα επίπεδα ενός χημικού του εγκεφάλου, της σεροτονίνης. Αν και αρχικώς δημιουργή¬θηκαν για τη θεραπεία της κατάθλιψης, τα φάρμακα αυτά χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση άλλων καταστά¬σεων, όπως το έντονο αίσθη¬μα ντροπής ή το στρες, ακό¬μη και από άτομα τα οποία κατά τα άλλα είναι απο¬λύτως υγιή αλλά θέλουν να νιώσουν καλύτερα με τον εαυτό τους.
Ωστόσο το να αποκτά το άτομο καλύτερη διά¬θεση μέσω των φαρμά¬κων το κάνει και ευτυ¬χισμένο; Ο άνθρωπος μπορεί να «πνίξει τον πόνο» του και στο αλκοόλ ή να «κερδίσει» ένα αίσθημα ευφορίας κάνοντας χρήση ναρ¬κωτικών ουσιών. Ωστόσο ελάχιστα άτομα από αυτά που επιλέγουν τέτοιους δρόμους θα μπορούσαν να χαρακτη-ριστούν πραγματικά ευτυχι¬σμένα.
Το Συμβούλιο για θέματα Βιοηθικής του προέδρου των ΗΠΑ ανέφερε σε πρόσφατη έκ¬θεση του ότι, ενώ τα αντικατα¬θλιπτικά μπορεί να κάνουν κάποια άτομα πιο ευτυχισμένα, μπορούν επίσης να υποκαταστήσουν αυτά που φέρνουν πραγματικά την ευτυ¬χία: το αίσθημα της ικανοποίησης με την ταυτότητα μας, τα κατορθώ¬ματα μας και τις σχέσεις μας με τους άλλους αν¬θρώπους. «Στο κυνήγι της ευτυχίας ο άνθρω¬πος ανησυχούσε πάντα ότι θα έπεφτε στην παγίδα της βιτρίνας "χάνοντας το πραγματικό νόημα» αναφέρει το Συμβούλιο στην έκθεση του και προσθέτει: «Ωστόσο ένα απατηλό αίσθημα ευτυχίας εί¬ναι αυτό ακριβώς που απειλεί να μας επιβάλει η διαχείριση του πνευματικού κόσμου μας με φάρμακα».
Τώρα ο αγώνας μεταξύ των ερευνητών αφορά τη δημιουρ¬γία φαρμάκων που θα μας κά¬νουν εξυπνότερους, τουλάχι¬στον κατά μία έννοια. Τα φάρ¬μακα αυτά, ορισμένα εκ των  οποίων βρίσκονται ήδη στο στάδιο των κλινικών ερευνών, στο-χεύουν στην αντιμετώπιση των προβλημάτων απώλειας μνήμης που εμφανίζουν τα άτομα με νόσο Αλτσχάιμερ ή οι πάσχοντες από μια πρό¬δρομη της Αλτσχάιμερ κατάστασης που ονομά¬ζεται ήπια γνωστική διαταραχή.
Ωστόσο δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, αν βρε¬θεί το φάρμακο της μνήμης και αποδειχθεί ασφα¬λές, θα λαμβάνεται και από υγιή άτομα που θα θέλουν να ενισχύσουν τη μνήμη τους και την ικανότητα εκμάθησης τους.
Ερευνες έχουν δείξει ότι τα ζώα μπορούν και να μαθαίνουν γρηγορότερα και να θυμούνται περισσότερο, όταν η δραστηριότητα κάποιων γο¬νιδίων αυξάνεται ή μειώνεται, ανάλογα με τις ανάγκες. Ο δρ Τομ Τούλι, καθηγητής στο Ερ¬γαστήριο Gold Spring Harbor, δημιούργησε γενετικά τροποποιημένες δροσόφιλες που διέθε¬ταν, όπως λέει ο ίδιος, «φωτογραφική μνή¬μη». Μπορούσαν να μάθουν το ίδιο πράγ¬μα στο ένα δέκατο του χρόνου σε σύ¬γκριση με τις φυσιολογικές δροσό¬φιλες, αναφέρει ο ερευνητής. «Αμέσως πείστηκαν όλοι ότι η μνήμη ήταν άλλη μια βιο¬λογική διαδικασία. Δεν υπάρχει κάτι το ιδιαπερο σε αυτήν. Τα πειράματα μας έδειξαν ότι μπορούμε να παρέμβουμε σε αυτήν και να τη διαχειριστούμε».
Οι ειδικοί αναφέρουν ωστόσο ότι με το να βελτιώσουμε τη μνήμη δεν σημαίνει απαραιτήτως ότι θα γίνουμε και εξυπνότεροι, υπό τη σκο¬πιά της αύξησης του δείκτη νοημο¬σύνης- για να μη συζητήσουμε σχε¬τικά με το «σοφότεροι», «θα ήταν λάθος να πιστέψουμε ότι τα φάρ¬μακα που επιδρούν στη μνήμη θα έχουν και επίδραση στην ευφυΐα» λέει ο δρ Μιάνιελ Λ. Σχάχιερ, πρόεδρος του Τομέα Ψυχολογίας στο Χάρβαρντ.
Ο δρ Τούλι, ο οποίος είναι και επιστημονικός διευθυντής στη Helicon Therapueutics , η οποία μελετά τη δημιουργία φαρμάκων για τη μνήμη, συμφωνεί με τον Σχάχτερ. «Δεν σκέφτεσαι καλύτερα από πριν» σημειώ¬νει. «Απλώς μαθαίνεις με λιγότερη εξάσκηση από όση χρειαζόσουν πριν» λέει. Σε κάθε πε¬ρίπτωση, συμπληρώνει, μια τέτοια δυνατότητα θα έδινε σημαντική χείρα βοηθείας στους φοι-τητές κατά τη διάρκεια της εξεταστικής περιό¬δου.
Οποιαδήποτε θεραπεία χρησιμοποιηθεί σε ευρεία κλίμακα από υγιή άτομα για την ενίσχυ¬ση της μνήμης θα πρέπει να εί¬ναι απολύτως ασφαλής ώστε οι κίνδυνοι από τη λήψη της να μην είναι περισσότεροι από τα πιθανά οφέλη της. Βεβαίως υπάρχει πάντα το ενδεχόμενο της εμφάνισης ψυχολογικών παρενεργειών από τέτοιου εί¬δους φάρμακα.
Μέσα σε όλα αυτά ο δρ Τού¬λι διερωτάται: «Είναι τελικώς καλό πράγμα να θυμόμαστε τα πάντα;». Μπορεί ένας εγκέφα¬λος «παραγεμισμένος» από πλη¬ροφορίες να υποστεί υπερφόρτωση;
Ο δρ Τζο Ζ. Τσίεν, καθηγητής Μοριακής Βιο¬λογίας στο Πρίνοτον, ο οποίος δημιούργησε πριν από μερικά χρόνια με γενετική τροποποί¬ηση εξυπνότερα ποντίκια, λέει ότι μπορεί τα αποτελέσματα στα ζώα να μην είναι δυνατόν να μεταφερθούν και στον άνθρωπο. «Αν κοιτά¬ξουμε πώς ο άνθρωπος βελτιώνει την πνευματική ικανότητα του, είναι μέσω της εκπαί¬δευσης» σημειώνει. «Η μέθοδος αυτή έχει απο¬δειχθεί ότι είναι 100% αποτελεσματική και με μηδαμινές παρενέργειες»

Andrew Pollack, Εφημερίδα «Το Βήμα» , 28-12-2003