Ο εγκέφαλός μας είναι ο εαυτός μας

Posted by Stratilio Stratilio
Options
Αν κάνουμε ένα «μίνι τεστ» στον εαυτό μας και σκεφτούμε 4-5 επίθετα που μας χαρακτηρίζουν, το πι¬θανότερο είναι ότι μπορούμε να κρίνουμε ενστικτωδώς αν είμα¬στε κοινωνικοί ή δειλοί, αισιό¬δοξοι ή απαισιόδοξοι, νευρικοί ή ήρεμοι και σε τι βαθμό έχουμε αυτά τα χαρακτηριστικά: με δυο λόγια, αντιλαμβανόμαστε τι είναι αυτό που μας ορίζει. Το σύνολο αυτών των καθοριστικών χαρακτηριστικών εξωτερικά εκ-δηλώνεται ως συμπεριφορά -αυτό που οι άλλοι βλέπουν σε εμάς-, ενώ εσωτερικά βιώνεται ως η αίσθηση συνοχής και προσωπική ταυτότητα, ως <<εαυτός>>. Η απάντηση στο ερώτημα «τι μας κάνει να είμαστε ο εαυτός μας;» έχει απασχολήσει τα τε¬λευταία 100 χρόνια φιλοσό¬φους, επιστήμονες, ψυχολόγους, καλλιτέχνες... Σύμφωνα με τον δρα Paul Costa, έναν από τους πρωτεργάτες της έρευνας της προσωπικότητας στο National Ιnstitute of Health  των Η.Π.Α, «η προσωπικότητα δεν επηρεάζει  απλώς την ευτυχία του ανθρώπου στη ζωή, την καθορίζει». Δηλαδή, η καριέρα, η ευτυ¬χία, οι σχέσεις, η υγεία και γενικότερα η ζωή του ανθρώπου εξαρτώνται από την προσωπικότητα του.
Η ψυχολογία διαθέτει ποικιλία εργαλείων (τεστ) τα οποία μετρούν διάφορα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας τόσο υγιή , όσο και ψυχοπαθολογικά. Τα τελευταία χρόνια όμως τη σκυτάλη έχει πάρει η βιολογία η οποία μελετά πώς τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας σχετίζονται με βιολογικές μετα¬βλητές. Το χρησιμότερο ψυχολογικό μοντέλο για τη μελέτη τής βιολογικής βάσης της προσωπικότητας ονομάζεται «Τhe Big Five» (οι 5 μεγάλοι παράγοντες) και περιλαμβάνει την εξωστρέ¬φεια, τον νευρωτισμό, την προσήνεια, την ευσυνειδησία και τη δεκτικότητα σε εμπειρίες, πα¬ράγοντες που είναι ανεξάρτητοι ο ένας από τον άλλον: επομένως, και η βασική βιολογία του καθενός θα πρέπει να είναι ξεχωριστή. Εντυπωσιακό είναι ότι η βαθμολογία που παίρνει το άτομο σε κάθε παράγοντα πα-ραμένει σταθερή στη διάρκεια της ζωής του και ότι υπάρχει με¬γάλη συμφωνία ανάμεσα στη βαθμολογία που δίνει κάποιος βαθμολογώντας τον εαυτό του και όταν τον βαθμολογεί κά¬ποιος άλλος που τον ξέρει κα¬λά. Οι ίδιοι παράγοντες φαίνε¬ται να ισχύουν σε διαφορετικούς πολιτισμούς και γλώσσες, γεγο¬νός το οποίο δείχνει ότι πράγ¬ματι αναφέρονται σε κάτι βα¬θύτατα ανθρώπινο. Σύμφωνα με τον δρα Robert Mc Cray, ερευ¬νητή στο National Institute of Health, το μεγαλύτερο μέρος της προσωπικότητας (50-80%) κλη¬ρονομείται, καθορίζεται δηλα¬δή από τα γονίδια και όχι από το περιβάλλον ή την ανατροφή.
Τι ρόλο παίζει το περιβάλλον;
Σαφώς επηρεάζει το άτομο, ιδίως πριν από την ηλικία των 30 ετών. Μάλιστα γνωρίζουμε ση οι άνθρωποι γίνονται πιο ευ¬χάριστοι καθώς περνούν τα χρό¬νια. Υπάρχουν πολλές διαφορε¬τικές θεωρίες για το τι καθορίζει το μη κληρονομημένο κομμάτι της προσωπικότητας μας, αλλά δεν θεμελιώνονται ερευνητικά. Αυτό που η σύγχρονη έρευνα κα¬ταδεικνύει είναι ότι η γονεϊκή στάση και ο τρόπος ανατροφής του παιδιού παίζουν πολύ μι¬κρότερο ρόλο από ό,τι πιστευόταν: η σημαντικότερη συμβολή προέρχεται από τα γονίδια.
Νευρωτικά... γονίδια
Η ερευνητική ομάδα του Klaus-Peter Lesch στο Πανεπιστήμιο Wurzburg της Γερμανίας (1996) βρήκε ένα ποικιλόμορφο γονίδιο που σχετίζεται με τη βαθμολο¬γία στον νευρωτισμό, ενώ μια ισραηλινή επιστημονική ομάδα με επικεφαλής τον Richard Epstein στο Herzog Memorial Hospital της Ιερουσαλήμ βρήκε ένα γονίδιο σχετιζόμενο με την εξωστρέφεια. Το επονομαζόμενο γονίδιο Lesch κωδικοποιεί την πρωτεΐνη 5-ΗΤΤ, έργο της οποίας είναι να αντλεί μόρια της χημικής ουσίας σεροτονίνης - που ρυθμίζει τη διάθεση - από τις συνάψεις του εγκεφάλου (μεταφέρουν σήμα-τα ανάμεσα στις απολήξεις των νεύρων) πίσω σία εγκεφαλικά κύτταρα. Αυτή η επαναπρόσληψη συντονίζει τη νευρομεταβίβαση ρυθμίζοντας την ένταση και τη διάρκεια των σημάτων της σεροτονίνης στις συνάψεις. Η ομάδα του Lesch βρήκε ότι το γονίδιο υπάρχει σε δύο διαφο¬ρετικές μορφές, ή αλληλόμορ¬φα, η μία εκ των οποίων διαθέ¬τει ένα παραπάνω κομμάτι. Ονό¬μασαν αυτά τα αλληλόμορφα «μακρά» και «βραχέα». Όταν έδωσαν σε 505 άτομα ένα τεστ προσωπικότητας (5 μεγάλοι πα-ράγοντες), βρήκαν μια αδύναμη αλλά σταθερή σχέση ανάμεσα στα αλληλόμορφα και στη βαθ¬μολογία. Άτομα με τη βραχεία μορφή του γονιδίου - 68% του γενικού πληθυσμού - είχαν ση¬μαντικά υψηλότερη βαθμολογία στον παράγοντα «νευρωτισμός». Οι επιστήμονες συμπέραναν ότι αυτή η παραλλαγή του γονιδίου της μεταφοράς σεροτονίνης, το οποίο κληρονομούμε, έχει μικρή αλλά σημαντική επιρροή στην προσωπικότητα.
Η ομάδα του δρος Epstein βρήκε μια σύνδεση ανάμεσα στην εξωστρέφεια και σε ένα γο¬νίδιο που σχετίζεται με τη νευρομεταβίβαση. Αυτό το γονίδιο κωδικοποιεί τον υποδοχέα ντοπαμίνης DRD4, που βρίσκεται στη μεμβράνη των νευρώνων και μεταδίδει σήματα ντοπαμίνης από το εσωτερικό στο εξωτερι¬κό του κυττάρου. Και σε αυτή την περίπτωση το γονίδιο εμ¬φανίζεται σε δύο διαφορετικές μορφές, «μακρά» και «βραχεία». Βρέθηκε ότι άτομα με τη «μα¬κρά» μορφή του γονιδίου είχαν υψηλότερη βαθμολογία στον πα¬ράγοντα «Δεκτικότητα σε εμπει¬ρίες».
Γιατί είναι τόσο σημαντικά αυτά τα ευρήματα; Διότι η σεροτονίνη και η ντοπαμίνη είναι σημαντικοί ρυθμιστές της διά¬θεσης και του συναισθήματος, άρα οι γενετικές διαφορές στον βιοχημικό εξοπλισμό που τις ρυθμίζει επηρεάζουν την προ-σωπικότητα του ανθρώπου. Έρευνες με καλλιεργημένα νευ¬ρικά κύτταρα δείχνουν την ύπαρ¬ξη πιθανού μηχανισμού για την επιρροή του γονιδίου του Lesch: τα κύτταρα με δύο μακρά αλληλόμορφα είναι δύο φορές απο¬τελεσματικότερα στην άντληση σεροτονίνης από ό,τι κύτταρα με ένα ή δύο βραχέα αλληλόμορφα, και οι άνθρωποι που έχουν τουλάχιστον ένα αλληλόμορφο  - τείνουν να είναι πιο νευρωτικοί-έχουν σχετικά υψη¬λότερα επίπεδα σεροτονίνης στις νευρωνικές συνάψεις τους.
Η ομάδα του δρος Epstein βρήκε μια διαφορετική μορφή του γονιδίου υποδοχέα της σεροτονίνης 20, που σχετίζεται με την προσήνεια Ερευνητές στην Ουγγαρία και στην Ιαπωνία βρή¬καν μια άλλη εκδοχή του γονιδίου υποδοχέα της ντοπαμίνης  D4 που σχετίζεται με την εξω¬στρέφεια. Τα ευρήματα αυτά δείχνουν πώς τα γονίδια επη¬ρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο τα νεύρα επικοινωνούν από το ένα μέρος του εγκεφάλου σε ένα άλλο.
Τα αποτελέσματα αυτά δεί¬χνουν ότι η προσπάθεια ανεύ¬ρεσης των γονιδίων της προσωπικότητας αξίζει τον κόπο. Κά¬θε γονίδιο έχει μέτρια συμβολή σας διαφορές σε μία μόνο διά¬σταση της προσωπικότητας, αλ¬λά η συμβολή ιούς είναι αρκε¬τά μεγάλη νια να δείξει ότι ο αριθμός γονιδίων που περιλαμβάνεται σε κάθε χαρακτηριστικό της προσωπικότητας είναι δυ¬νατό να ελεγχθεί - περίπου 20-30 γονίδια.
Ο δρ Ahmad Hariri ,του Νational  Ιnstitute οf Mental Health των Η.Π.Α, χρησιμοποίησε τη μαγνη¬τική τομογραφία  για να διαπιστώσει πώς τα γονίδια που επηρεάζουν τη χημεία του εγκε¬φάλου συμβάλλουν στη δημι¬ουργία της σύνθετης προσωπι¬κότητας. Είκοσι οκτώ άτομα, τα μισά με τη βραχεία εκδοχή του γονιδίου 5-ΗΤΤ και τα άλλα μι¬σά με τη μακρά, συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια προσωπικότη¬τας και είδαν φωτογραφίες από τρομακτικές εκφράσεις προ¬σώπου, ενώ η δραστηριότητα του εγκεφάλου τους μετριόταν από FΜRΙ. Τα υποκείμενα δεν είχαν διαφορές στη βαθμολο¬γία στο τεστ προσωπικότητας. Είχαν όμως σημαντικές διαφο¬ρές στα αποτελέσματα της μα¬γνητικής τομογραφίας: τα άτο¬μα με τη βραχεία μορφή του γονιδίου έδειξαν περισσότερο φό¬βο στην εγκεφαλική τους δρα¬στηριότητα, προερχόμενη από την αμυγδαλή, περιοχή του εγκε¬φάλου που σχετίζεται με την επε-ξεργασία των τρομακτικών ερεθισμάτων. Ο δρ Hariri συμπέρανε ότι το να έχει κανείς τη βραχεία εκδοχή του γονιδίου καθιστά την αμυγδαλή του πιο ευαίσθητη και αυτό πιθανόν εξη¬γεί γιατί αυτή η εκδοχή του γο¬νιδίου συνδέεται με νευρωτικές τάσεις.

ΛΙΖΑ ΒΑΡΒΟΓΛΗ, Εφημερίδα «Το Βήμα» , 7-12-2003